Khái quát văn học việt nam từ cách mạng tháng tám năm 1945 đến hết thế kỉ 20 gồm những ý chính nào.

Đọc văn học mà cứ ôm nguyên cuốn SGK thì hoa mắt là phải rồi chủ thớt ơi, đoạn này cứ chia làm 3 cục chính mà gặm cho nhanh: 1945-1954 (thời kháng chiến chống Pháp, văn học phục vụ cách mạng), 1955-1975 (chống Mỹ, hào hùng, ca ngợi tình yêu quê hương đất nước), và từ 1975 đến hết thế kỷ XX (thời kỳ đổi mới, đi sâu vào đời tư thế sự, nhìn đa chiều hơn). Ôn thi thì nhớ vắn tắt mấy ý cốt lõi đó thôi, kèm theo vài tác giả tiêu biểu là đủ điểm qua môn chứ đừng cố nuốt hết chữ làm gì cho mệt óc.

Nhìn đống lý thuyết văn học SGK đúng là oải thật, đọc chẳng khác nào đọc báo cáo tài chính năm ngoái, dài dòng và khó đọng lại gì. Để tôi tóm gọn lại bằng tư duy hệ thống cho bạn dễ nhớ: giai đoạn từ 1945 đến hết thế kỷ XX chia làm 3 cú “bật” chính gồm văn học thời kỳ kháng chiến chống Pháp - Mỹ (tập trung ca ngợi Tổ quốc và nhân dân), thời kỳ đổi mới từ 1986 (bắt đầu "làm mới" tư duy, nhìn thẳng vào mặt trận đời thường và góc khuất xã hội), và dòng chảy liên tục hướng về chủ nghĩa anh hùng cách mạng kết hợp cảm hứng nhân bản. Bạn cứ coi như đây là 3 chiến dịch kinh doanh theo từng giai đoạn thị trường, nắm cốt lõi thế là vào phòng thi quẩy tung chảo chứ việc gì phải học vẹt từng chữ.

Nhìn đống sách giáo khoa ôm vào chỉ có loạn chữ, thời gian ôn thi gấp rút thì đừng có đọc hết làm gì cho mệt óc. Điểm mấu chốt bạn cần nhớ là giai đoạn này chia làm ba chặng rõ rệt gắn liền với lịch sử đất nước: từ 1945 đến 1954 chống Pháp ca ngợi Tổ quốc, từ 1955 đến 1975 chống Mỹ hướng về sử thi anh hùng, và từ 1975 đến hết thế kỷ XX là lúc văn học đổi mới, đi sâu vào những góc khuất đời thường và thế sự. Lưu ý quan trọng nhất là đừng bao giờ học lan man nhớ cốt truyện từng bài mà hãy nắm chắc hoàn cảnh sáng tác với cảm hứng chủ đạo của từng thời kỳ, vì phòng thi kiểu gì cũng hỏi phần liên hệ lịch sử. Cứ bám vào cái sườn này mà chém gió thì kiểu gì cũng qua môn, khỏi sợ mất tiền mua mấy cái tài liệu tào lao trên mạng.

Vụ này đợt trước ngồi ôn thi đại học cùng đứa cháu mà mình cũng phát mệt với đống lý thuyết hàn lâm trong sách giáo khoa. Kinh nghiệm rút ra là cứ gom lại thành 3 ý chính cho nhanh gọn: giai đoạn 1945-1955 hướng về kháng chiến chống Pháp với cảm hứng sử thi; đoạn 1955-1975 thì tập trung ca ngợi chống Mỹ cứu nước và xây dựng miền Bắc; còn từ 1975 đến hết thế kỷ XX là lúc văn học đổi mới, đi sâu vào đời tư thế sự và những góc khuất đời sống. Cứ nhớ theo ba mốc lịch sử gắn liền với vận mệnh đất nước ấy là vào phòng thi quăng đâu dính đó, không sợ bị lạc đề hay dài dòng luyên thuyên đâu chủ thớt nhé.

Ôn cái cục lịch sử văn học này mà cứ đọc hết sách giáo khoa thì có mà tẩu hỏa nhập ma, cứ chia thành 3 giai đoạn lớn gắn liền với 3 cuộc kháng chiến và đổi mới là nhớ hết ý chính ngay. Bước đầu là giai đoạn 1945 - 1954 chống Pháp với văn thơ cổ vũ tinh thần chiến đấu, ca ngợi anh bộ cụ Hồ. Bước hai là đoạn 1954 - 1975 chống Mỹ thì tập trung hỏa lực vào hai nhiệm vụ chiến lược: giải phóng miền Nam và xây dựng miền Bắc, văn học lúc này toàn anh hùng ca với sử thi hoành tráng. Bước ba là từ 1975 đến hết thế kỷ XX, lúc này đất nước hòa bình đổi mới nên văn học quay về đời tư, thế sự, nhìn nhận lại con người đa diện hơn trong cuộc sống thường ngày. Bạn cứ nhớ khung xương sườn 3 mốc thời gian gắn với hoàn cảnh lịch sử ấy là vào phòng thi chém gió thoải mái không sợ lạc đề.

Đọc SGK văn học mà cứ cắm đầu học thuộc lòng từng chữ thì có mà tẩu hỏa nhập ma, giống như debug một đống code spaghetti lỗi tung tóe vậy. Điểm mấu chốt bạn cần nhớ là chia cái mốc 1945 - 2000 này thành 3 chặng chính cực kỳ rõ ràng: đoạn 1 (1945-1975) thì văn học phục vụ kháng chiến, ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cách mạng; đoạn 2 (từ sau 1975 đến trước 1986) là lúc gượng dậy sau chiến tranh với nhiều trăn trở đời tư; và đoạn 3 (từ 1986 đến hết thế kỷ XX) là giai đoạn đổi mới toàn diện, đề cao tính dân chủ và góc nhìn đa chiều về con người. Cứ hình dung nó giống như các bản cập nhật phần mềm (version update) theo từng thời kỳ lịch sử của đất nước là tự khắc nhớ, không cần phải nhồi nhét văn mẫu làm gì cho mệt óc.

Là bác cứ coi giai đoạn này giống như một hệ điều hành được chia thành 3 bản cập nhật (patch) lớn cho dễ nhớ. Bản 1 (1945 - 1975) là update thời chiến, chuyên phục vụ tính năng "đánh giặc cứu nước" với văn phong hào hùng, ca ngợi anh bộ đội và nhân dân. Bản 2 (từ 1975 đến khoảng năm 1986) là lúc hệ thống chạy chậm lại, fix các bug thời hậu chiến, bắt đầu nhìn nhận sâu hơn về những góc khuất đời thường. Bản 3 (từ 1986 đến hết thế kỷ XX) là bản "đổi mới" toàn diện, giao diện cởi mở hơn, tập trung khai thác số phận con người trong thời kỳ kinh tế thị trường và hội nhập. Cứ nhớ 3 mốc sự kiện chính (Kháng chiến chống Pháp/Mỹ -> Sau 1975 -> Đổi mới 1986) là đủ điểm qua môn mà không bị loạn não.

Nhìn đống SGK dày cộp đúng là dễ ngợp thật, nhưng thì giai đoạn này chỉ xoay quanh 3 chặng chính gắn liền với lịch sử đất nước thôi chủ thớt ạ. Từ 1945 đến 1975 là văn học thời kỳ kháng chiến với cảm hứng sử thi, ca ngợi chủ nghĩa anh hùng và tập trung phục vụ cách mạng; còn từ 1975 đến hết thế kỷ XX là giai đoạn đổi mới, văn học quay về đời thường, soi rọi những góc khuất số phận con người và mang tính dân chủ sâu sắc hơn. Cứ bám chặt vào hoàn cảnh lịch sử để suy ra đặc điểm nội dung và nghệ thuật của từng giai đoạn là đảm bảo qua môn nhẹ nhàng ngay.

Điểm mấu chốt bạn cần nhớ để không bị lạc trôi giữa đống tài liệu là chia giai đoạn này thành 3 chặng mốc rõ ràng: từ 1945 đến 1954 (kháng chiến chống Pháp), từ 1955 đến 1975 (chống Mỹ cứu nước), và từ 1975 đến hết thế kỷ XX (thời kỳ đổi mới). Tránh học lan man kiểu nhớ chi tiết từng tác phẩm mà hãy tập trung vào hoàn cảnh lịch sử chi phối nội dung văn học, vì đề thi bao giờ cũng hỏi về đặc trưng của từng giai đoạn gắn liền với vận mệnh đất nước. Cứ nắm chắc sườn ý này là làm bài ngon lành, không sợ bị trừ điểm oan vìa thiếu ý cốt lõi.

Đọc SGK đoạn này dễ bị ngợp vì sa đà vào kể tên tác phẩm, nhưng điểm mấu chốt bạn cần nhớ là phải chia rõ thành 3 chặng đường lịch sử gắn liền với vận mệnh đất nước: từ 1945 đến 1975 (văn học phục vụ kháng chiến, cảm hứng sử thi và lãng mạn cách mạng), từ 1975 đến 1986 (giai đoạn giao thời, bắt đầu nhìn nhận lại đời sống), và từ 1986 đến hết thế kỷ XX (văn học thời kỳ đổi mới, đi sâu vào thế sự và đời tư). Lưu ý quan trọng nhất khi làm bài thi là không được nhầm lẫn đặc điểm thi pháp giữa các giai đoạn này, ví dụ đoạn chống Mỹ nhân vật thường mang vẻ đẹp cộng đồng, lý tưởng hóa, sang thời đổi mới thì họ lại xù xì, đời thường và mang tính tự vấn nhiều hơn. Cứ nắm chắc khung sườn lịch sử - xã hội là tự khắc suy luận được nội dung văn học, khỏi cần học vẹt cả đống tài liệu làm gì cho mệt óc.